Lexicon

Le Lexicon présente les noms propres, fonctions administratives et toponymes des termes relevés dans l’ensemble des corpus de CTESIPHON. La colonne moyen-perse correspond au référentiel ; il s’agit de transcriptions. Les mots sans astérisque (*) sont attestés dans les sources en moyen-perse. Les mots avec astérisque (*) ont été reconstitués sous une forme moyen-perse lorsque cela était possible ; ils ont été laissés sous une forme francisée dans les autres cas et sujets à évolution dans le cadre de recherches ultérieures. Dans les colonnes correspondant au syriaque, au grec et au persan, les termes sont donnés dans la langue originale. Certaines villes ou personnages peuvent être désignés sous plusieurs occurrences et donc avoir plusieurs entrées selon les traditions d’appellation dans les divers corpus.


Moyen-PerseSyriaqueGrecPersan
Abrahām
mhrB)
Ābrōdag
qdwrB)
Adām
md)
Ādur-Farrah
hrPrwd)
Ādur-Gušnasp
آذرگشسب
Ahreman
اهرمن
Aleksandar
Ἀλέξανδρος
اسکندر
Anōš(ag)-zād
نوش زاد
Anōšag-ruwān
نوشین‌روان
*Aphroditien
Ἀφροδιτιανός
*Apollon
Ἀπόλλων
*Āraš
آرش
*Ardang
ارتنگ
Arda(x)šīr
اردشیر
*Arius
swYr)
Arjāsp
ارجاسب
*Arrenatos
Ἀρρενάτος
Arwān-dād
ddNwr)
*Athéna
Ἀθηνᾶ
*Attale
Ἄτταλος
*Auguste
Αὐγούστος
*‘Awira
)rYw(
Āzād-Sarw
آزادسرو
Bāb
)B)
Bābay
yBB
*Barnaès
Βαρνάης
*Bateos
Βατεῷ
*Bātrun
باطرون
Baypus
فغفور
*B‘el
)LOB
*Bizès
Βήζης
Burzēn
برزین
Burzōy
برزوی
*Cyrus
Κῦρος
Dād-Ohrmezd
dzMrwhdd
Dādīn
oYd)d
*Daniel
lY)YNd
Δανιηλ
*David
dYwd
Δαυὶδ
Dēn-dād
ddNYd
*Dichorianos
Διχοριανὸς
*Dioclès
Διοκλῆς
*Dionysaros
Διoνυσάρος
*Dionysos
Διόνυσος
*Doris
Δωρίς
*Doros
Δῶρος
*Élibatos
Ἡλίβατος
*Élie
Ηλιου
*Élisée
($YL)
*Euclès
Εὐκλης
*Faġāniš
فغانیش
Farhād
فرهاد
Farrox-dād
ddKwrP
Frāsiyāw
افراسیاب
Frēdōn
فریدون
*Ġātfar
غاتفر
*Gaw
گو
Gayōmart
کـیومرث
*Gēl šah
گیل شاه
*Golinduš
Γολινδοὺχ
*Grigor
rwGYrG
Guš(n)asp
گشسب
Guštasp
گشتاسب
*Hélios
Ἥλιος
*Héra
Ἥρα
*Hérode
Ἡρῴδης
*Hésiode
Ἡσίοδος
*Horikatos
Ὡρίκατος
Hōšang
هوشنگ
Husraw
wrSwK
Χοσρόης
کسری
خسرو
*Irénée
Εἰρήνη
Išāk
qXSY)
Īšō‘ (Jésus)
(w$Y
Ἰησοῦς
*Israël
Ισραηλ
*Jacob
Ιακωβ
*Jacques
bwQ(Y
*Jaïros
Ἰάειρος
*Jamhūr
جمهور
Jamšīd
جم
*Jean
oNXwY
Ἰωάννηϛ
*Jérémie
Ιερεμίας
*Job
bwY)
*Joseph
pSwY
*Judas
)dwhY
*Karia
Καρία
*Kasandros
Κάσανδρος
*Kasteleus
Καστιλλεὺς
Kawād
dw)Q
قباد
Kay Husraw
کیخسرو
Kay Kawād
کیقباد
Kay Us
کاوس
*Kiān
کیان
Kirdag
gdrQ
*Koatos
Κόατος
*Konkenkratès
Κωνκενκράτης
*Krysṭiana
)NY+SrK
*Kūfčiī
کوفچی
Kušnewaz
خوشنواز
Māh-bōy
مهبود
*Ma‘na
)N(M
Mardōy
مردوی
*Marie
Μαρία
*Masih
مسیح
*Māy
مای
*Mehrās
مهراس
Messiah (Christ)
Χριστός
Mihr
Μίθρας
Mihr-Anōš
مهرنوش
Mihr-bād
Μιθροβάδης
Mihr-Narseh
)SrNrhYM
Mihr-Zabīrōy
ywrYBzrhYM
Mihrag
مهرک
Mihrān
nrhM
مهران
*Mihrān Stād
مهران ستاد
*Mundhir
منذر
Mūšāy
)$wM
Μωσῆς
*Myria
Μυρία
*Nabourikès
Ναβουρίκης
Narseh
نرسی
*Néoktètios
Νεοκτήτιος
*Nicodème
Νικόδημος
Ohrmezd
dzMrwh
هرمزد
اورمزد
هرمز
Ohrmezd-Xwarrah
هرمزد خراد
*Ophianos Pertèlaios
Ὀφιανὸς ὁ Περτηλαῖος
*Oštad
اشتاد
*Ourania
Οὐρανία
Pābag
بابک
*Pasargaros
Πασάργαρος
Paulos
swLwP
*Pegeh
Πηγή
Pērōz
zwrYP
پیروز
*Pharas
Φαρᾶϛ
*Philippe
Φίλιππος
*Pierre
swr+P
Πέτρος
Pīr-Gušnasp
pSN$wGrYP
Pīrān-Gušnasp
pSN$wGNrYP
*Porphyre
فرفوریوس
*Porus
فور
*Prouppipos
Προύππιπος
*Pylade
Πυλάδης
*Qaraxān
قراخان
Rām-Burzēn
رام برزین
*Rašnawad
رشنواد
Šābuhr
شاپور
Šābuhr Ohrmezd
شاپور اورمزد
*Šādān Burzēn
شادان برزین
Šāhōy
شاهوی
*Šalmaï
yML$
Sāsān
ساسان
*Satan
)N+S
Σατανᾶς
*Sāveh
ساوه
*Scillas
Σκίλλας
*Sechthrantianos
Σεχθραντιανὸς
Šemāš
شماس
*Serge
sYGrS
*Simon
nwOM$
Σίμων
Šīrīn
Σιρή
Širōy Wahrām
شیروی بهرام
*Sonj
سنج
Spitāmān
oMh+dYPS
*Talhand


طلحند
Taxmūrat
طهمورث
*Thomas
)Mw)t
*Trachèlaphios
Τραχηλάφιος
Wahman
بهمن
Wahrām
بهرام
Wahrām Gōr
بهرام گور
Wuzurg-Mihr
بوزرجمهر
*Xanthippè
Ξανθίππη
Xwadāy-bud
dwBNdwK
Yazd-bōzēd
dYzwBdYzY
Yazd-panāh
hNPdYzY
Yazdēn
oYdzY
Yazdgerd
یزدگرد
Yazdōy
ywdzY
Zabargān
oGrBz
*Zād Farrox
زادفرخ
Zarāsp
زراسپ
Zardu(x)št
t$wdrz
Ζωροάστρης
زردهشت
*Zeus
Ζεύς
Zurwān
زروان
Moyen-PerseSyriaqueGrecPersan
*Achaïe
)Y)K)
Ādur ī Gušnasp
آذرگشسب
Ādurbādagān
oYGYBrwd)
آذرآبادگان
*Ahwāz
اهواز
*Akad
dK)
Alān
آلان
Alexsandariyā
)YrdNSKL)
*Amid
Ἀμιδα
*Ammurieh
عمّوریه
Āmūl
آمل
*Āmuy
آموی
Andiyōk
)YKY+N)
انطاکیه
*Ārāyeš Rum
آرایش روم
*Ardabil
اردبیل
Ardān
)YND*)d )rt)
Armen
)YNMD*)d )tYNP
ارمنیه
Arzōn
nwzr)
Āsūrestān
)YMr*) tYB
Βηθαρμαῆς
عراق
*Athènes
swNt)
Bābil
Βαβυλὼν
Bāmig
بامین
*Barak
برک
*Barda
بردع
*Basā
بسا
Baxl
بلخ
*Baxt
بخت
*Bēth-Kusāyē
)YSw*K tYB
*Bethléem
Βηθλεὲμ
*Bisotun
بیستون
Buxārā
بخارا
*Čaġān
چغان
*Caspienne
Κασπία
*Castalie
Κασταλία
Čāčestān
چاچ
Čīn
چین
*Constantinople
sYLwPNY+N+SwQ
Κωνσταντινούπολις
*Corinthe
swtNrwQ
*Damas
qwSMrd
*Dana
)Nd
*Danbar
دنبر
Dastgerd
oLB tYBd )trQz
Καρσθὰ τὸ μέγα (τὸ)
Dēlām
دیلم
دیلمان
*Delphes
Δελφοί
*Égypte
oYrcM
Ērān
ایران
*Farrox-Ādur
rwrhrP
*Galilée
Γαλιλαία
Garmēgān
yMD*G tYB
Βηγαρμεῶν
Gēlān
گیلان
*Gol Zarriyun
گل زریون
گل زرّیون
*Grèce
Ἑλλάς
Gundešābuhr
گندی شاپور
Gurgān
)YNzD*wGd )rt)
گرگان
*Halab, *Alep
حلب
*Ḥalē
)L*X
*Hephtalites (pays des)
)YD*tPh tYB
Hind
هند
هندوستان
هندوستان
*Homoburros
Ὀμοβύρρος
Hrōm
)YMwhD* tYB
روم
Hulwān
Ἀλουανῶν (τοῦ)
Hūzestān
)Yzw*h tYB
Χουζαϊνῶν ἐπαρχίας (τῶν)
Ivān-e-Kerkha
ndYLd )KrK
*Jayhūn
جیهون
*Jérusalem
Ιερουσαλημ
*Judée, Juda
Ἰουδαία, Ιουδα
*Kallinike
قالینیوس
*Karkā d-Bēth Slokh
kwLS tYBd )KrK
Χιρχασελεύκον
*Kašmir
کشمیر
*Kavarstan
کورستان
*Kavrestan
کورستان
Kīlikiyā
)YQYLYQ
*Kokhē
)Kw*K
*Kūfč
کوفچ
*Kuč
کوچ
*Lašōm
οῦ Λασουμὼν
*Macédoine
Μακεδονία
Makrān
مکران
*Marġ
مرغ
Marw
مرو
*Māy
مای
Māzandarān
مازندران
Mēšūn
)Y*N$YM tYB
*Mésopotamie
oYD*hN tYB
*Nahrit
tYrhN
Nēmrōz
نیمروز
*Nil
نیل
Nisa
نسا
Nisinā, Nisibe
oYBYcN
*Ordon
اردن
*Ostra
Ὄστρα
Pārs
)YSD*Pd )twKLM, )YSD*Pd )(r), )YSD*Pd )twrt), )YSD*P tYB, srP
Περσίδα
Πὰρς
پارس
*Pasāy
yS)P
Pērōz-Šābuhr
rwB$ zwrYP
*Qajqārbāšī
قجقارباشی
*Qannūj
قنّوج
*Qom
قم
*Radan
ndr
Rāg
)YQYzD*d )rt), )YQYzD* tYB
Rōšen-Husraw
Ῥεσανκουσάδων
*Samarkand
سمرقند
*Samarra
)YtrMw$
*Sandal
سندل
*Sandali
سندلی
Sandali
سندلی
*Saqilā
سقیلا
*Saqlāb
سقلاب
*Sāri
ساری
*Šegnān
شگنان
Selūkiyā
qYLs
Sind
سند
*Sion
Σιών
*Soruč
سروچ
Spahān
اسپهان
*Sreš
)$w*GMd 4rS
*Sugd
سغد
*Sūrāb
سوراب
Sūriyā
)Yrws
Šūš
4w$
*Tayma
)MYt
*Termeż
ترمذ
Tēsfōn
nwPsY+Q
طیسفون
مداین
*Thèbes
sY)Bt
Tūrān
توران
Turkestān
ترکستان
Urhā
yhrw)
*Villes [Royales]
)tNY*dM
)zwXM
Πόλεις
Wastām
بسطام
Weh-Ardašīr
rYSdr) hB
Weh-az-Andiyōk-Husraw
زیب خسرو
*Wisehgerd
ویسه گرد
*Xatlān
ختلان
*Xazar
خزر
*Xotan
ختن
Xwarāsān
خراسان
Xwarezm
خوارزم
*Yaman
یمن
*Zabē
)B)z
*Zam
زم
Moyen-PerseSyriaqueGrecPersan
āmārgar
drGrMh
*arez
عرض
Āsūrestān mowbed
)YMD*) tYBd )+PhwM
aswār
)$rP
)NYd
سوار
awestād
استاد
āzād-sad
dSdz)
bayaspān
)N*PSYB
*bāzargān
بازرگان
*bexrad
بخرد
*brahmane
برهمن
dādwar
)NYd
ὁ δικαστής
دستور
dahigān
δεκανικὴ αρχὴ
دهقان
*dānandegān
دانندگان
*dānišmand
دانشمند
darviš
درویش
*dāwar
داور
dibīr
دبیر
dīwān
دیوان
*duš-xēm
دژخیم
ēwēnbed
dBNY)
frazānag
فرزانه
frēstādag
فرستاده
ganjwar
گنجور
*gonāvar
گندآور
*gozārandeh
گزارنده
*guyandeh
گوینده
*hājeb
حاجب
hammōzgār
آموزگار
hazārbed
dBzr)
hērbed
هیربد
*jangju
جنگجو
*kadivar
کدیور
kanārang
)YrGNK
کنارنگ
*kārāgah
کاراگه
*kārandegān
کارندگان
*kārdān
کاردان
kārdār
کاردار
*kārgāh
کارگاه
Kēsar
rSQ
قیصر
*košandag
کشنده
*licteur
)YrYzG
*mālbed
dBLM
marzbān
)NBzrM
مرزبان
meh
مهان
mehtar
مهتر
مهتر
*monadigar
منادیگر
mow
)$wGM
ὁ μάγος
ὁ μαυϊπτᾶς
mowbed
)+PhwM
ὁ μαυϊπτᾶς
موبد
mowbed (*wuzurg)
)Br )+PhwM, )$w*GMd br
mowbedān mowbed
dBwM ndBwM
ὁ ἀρχίμαγος
موبد موبدان
*namāyandag
نماینده
*nāmdār
نامدار
*negahbān
نگهبان
*nēzagdār
نیزه دار
*nibēsandag
نبیسنده
نویسنده
Ohrmezd-jādaggōw
wGd)zd dzMrwh
*pahlawān
پهلوان
*parastandag
پرستنده
pasānīg
oPSwrd )QYNSP
payg
)GYP, )LGr
پیاده
paygān-sālār
)GY*P 4r
ὁ ἀρχίπεζος
*pēšraw
پیشرو
*peykarnegār
پیکرنگار
*presbytre
ὁ πρεσβυτέρος
rad
dr
ὁ ρὰδ (corr. ὁ δὰρ)
رد
*radja
رای
*rāyzan
رای زن
*rōzīgdah
روزی ده
sālār
سالار
*sarān
سران
*saxwan-gōw(āg)
سخنگو
šahr-dādwar
rwdrh$
*šaman
شمن
šubān
شبان
*sokubā
سکوبا
spāhbed
)LYXBr
سپهدار
سپهبد
*spardār
سپردار
*usquf
اسقف
*warzdār
گرزدار
wizīr
وزیر
wuzurg
ὁ ἄρχων
wuzurgān
بزرگان
xagān
خاقان
*xātun
خاتون
*xorošgar
خورشگر
zrēhdār
زره دار